Julia Kowalska

Długo mówiłam sobie, że robię to dla indeksu i dla rodziców, którzy będą dumni. Prawda wyszła dopiero w trzecim roku przygotowań: robiłam to, bo codzienna, żmudna praca nad czymś trudnym zmieniała mnie bardziej niż sam finał. Dyplom leży w szufladzie — nawyk pracy zostawiłam sobie na zawsze.

Gdybym miała zacząć jeszcze raz, robiłabym to samo, nawet bez gwarancji sukcesu. Bo chodziło nie o wygraną, tylko o to, jaką osobą stałam się po drodze.

Pierwsze pół roku w liceum przegapiłam, porównując się do osób, które biologią zajmowały się od gimnazjum. Myślałam, że skoro nie zaczęłam wcześniej, to nie ma sensu zaczynać w ogóle. Dopiero kiedy przestałam sprawdzać, kto ile ma punktów, zaczęłam po prostu czytać jeden rozdział dziennie.

Blokadą nigdy nie był brak zdolności — był nią wyimaginowany punkt startu, który ktoś inny już dawno minął.

„Samolubny gen” Dawkinsa dostałam od nauczycielki w drugiej klasie liceum. Pierwszy raz zobaczyłam, że nauka to nie lista faktów do wkucia, tylko ciąg pytań, na które ktoś próbował znaleźć odpowiedź. Zaczęłam czytać podręcznik inaczej — szukając pytania, a nie definicji.

To jedna z niewielu książek, do których wracam co roku i za każdym razem znajduję coś, co przegapiłam wcześniej.

Przez pierwszy rok przygotowań wierzyłam, że jeśli w sobotę usiądę na sześć godzin, to odrobię cały tydzień zaniedbań. Efekt był odwrotny — byłam wypalona w niedzielę i nie pamiętałam połowy z tego, co „przerobiłam”. Materiał się nie układał, bo mózg potrzebuje powtórek rozłożonych w czasie, nie maratonu raz na tydzień.

Zamieniłam sześć godzin w sobotę na czterdzieści minut codziennie — i to wtedy wyniki zaczęły rosnąć.

Testowałam aplikacje do powtórek, timery pomodoro, plannery z gamifikacją — każda działała przez tydzień, a potem stawała się kolejną rzeczą do zarządzania. Ostatecznie zostałam przy papierowym kalendarzu, w którym po prostu odhaczam zrobione zadania. Mniej ekranu przed nauką biologii, więcej samej nauki.

Jedyne cyfrowe narzędzie, które zostało na stałe, to zwykły timer w telefonie — do pilnowania czterdziestominutowych bloków.

Na początku otwierałam podręcznik w losowym miejscu, bo „coś trzeba było robić”. Dopiero gdy zaczęłam planować tydzień do przodu — jeden dział na jeden dzień, bez wyjątków — nauka przestała być źródłem stresu. Zmieniło się nie tempo, tylko przewidywalność.

Dziś, zanim usiądę do czegokolwiek, wiem dokładnie, co zrobię i ile to zajmie. Ta jedna zmiana zaoszczędziła mi więcej czasu niż jakakolwiek technika zapamiętywania.

Przez pierwszy rok przygotowań traktowałam sen jak coś, co można sobie „odespać po olimpiadzie”. Efekt był taki, że uczyłam się wolniej, bo zmęczony mózg gorzej zapamiętuje. Gdybym zaczynała od zera, pilnowałabym snu od pierwszego dnia, nie dopiero wtedy, gdy już nie miałam wyjścia.

To najprostsza zmiana, jaką mogłabym sobie doradzić — i najbardziej ignorowana przez wszystkich, których znam.

Druga rzecz: przestałam planować godzinami, zaczęłam planować blokami po 25 minut. Trzy bloki dziennie w złym tygodniu to wciąż ponad 5 godzin nauki. Licznik bloków w kalendarzu dawał mi coś, czego motywacja nie daje nigdy — dowód, że idę do przodu.

Pobudka o 6, czterdzieści minut czytania przed śniadaniem, szkoła, dwie godziny nauki własnej po południu w tych samych blokach czasowych, gaszenie światła o 22:15. Żadnych nocnych maratonów przed finałem — te zostawiałam sobie na wcześniejsze tygodnie, gdy jeszcze była na nie przestrzeń.

Nuda tego planu była punktem, nie wadą. Mózg pod presją potrzebuje przewidywalności, nie kolejnej zmiennej.

Pani od biologii uczyła w tej samej szkole od dwudziestu lat i wciąż przygotowywała nowe doświadczenia na lekcje, których nikt nie oceniał. To ona pokazała mi, że pasja nie musi być głośna ani widoczna w mediach społecznościowych, żeby była prawdziwa.

Czerpię więcej z ludzi, których widzę na co dzień, niż z kont, które śledzę.

Pierwszy raz stanęłam na etapie okręgowym pewna siebie i odpadłam, nie przechodząc dalej. Przez tydzień traktowałam to jako dowód, że się do tego nie nadaję. Dopiero gdy usiadłam i spisałam, czego nie umiałam, zobaczyłam, że to była bardzo konkretna, naprawialna luka, nie wyrok.

Ta porażka dała mi dokładną listę tego, nad czym mam pracować — coś, czego żaden sukces by mi nie dał.

Zauważyłam to przypadkiem: kiedy nie mogłam rozwiązać trudnego zadania, wychodziłam na spacer z psem i po powrocie rozwiązanie po prostu się pojawiało. Mózg dalej pracuje, kiedy przestajesz na siłę patrzeć w kartkę.

Teraz specjalnie robię sobie przerwy na spacer w momencie, kiedy utknę — zamiast siedzieć nad tym samym zdaniem czterdziesty raz.

W drugiej klasie odpadłam na etapie szkolnym, mimo że byłam pewna swojego przygotowania. Zabolało, ale dzięki temu przy prawdziwym finale rok później presja była mniejsza — już wiedziałam, że przegrana nie jest końcem świata.

Gdybym wygrała za pierwszym razem, prawdopodobnie bałabym się dużo bardziej przy każdej kolejnej próbie.

W gimnazjum byłam przekonana, że jak coś przychodzi łatwo, to znaczy, że masz talent — a talent ma cię nieść bez wysiłku. Ta wiara omal nie kosztowała mnie olimpiady, bo przestawałam ćwiczyć rzeczy, które „powinny” przychodzić same.

Dziś wiem, że nawet najbardziej naturalna umiejętność bez systemu więdnie. Talent daje ci tylko szybszy start, nie zwalnia z reszty trasy.

Kiedy ktoś pyta mnie, jak zacząć coś dużego, mówię: zapomnij o planie na cały rok. Zacznij od czterdziestu minut dziennie, bez wyjątków, przez dwa tygodnie. Dopiero wtedy zobaczysz, czy to w ogóle coś, co chcesz robić dalej.

Wielkie plany są ekscytujące na papierze i porażające w realizacji. Mały, uparty nawyk wygrywa z nimi za każdym razem.